Interview Robert Swaak
‘Als je inclusiviteit in je hebt, dan ontstaat ook ruimte voor diversiteit’
“Ik voelde mij als lid prima op mijn plek en genoot enorm van de samenwerking en discussies”
“Geschiedenis is voor mij ontzettend belangrijk, want ze ontvouwt zich op allerlei manieren.”
De toegevoegde ruimte komt hierbij van pas.
‘We hebben unieke mogelijkheden om andere en uitgebreidere tentoonstellingen en evenementen te organiseren die aansluiting vinden bij de wereld van vandaag en tegelijkertijd de geschiedenis respecteren. Ook kunnen we bezoekers trekken die niet zo snel naar een museum of paleis gaan. Het is niet zo dat je kunt zeggen: ‘‘Het is er, dus het zal zijn’’. Er moet in en om het gebouw wat gebeuren’.
Zelf een idee?
‘Niet iets specifieks. Ik zie vooral uit naar de ontsluiting van de kunst en het erfgoed, hoe je dat thematisch en op een continuerende wijze doet. Dan weet je ook welke andere tentoonstellingen je gaat of kunt maken. Ook het in stand houden van de collectie is belangrijk. We kunnen die op een prachtige manier als anker gebruiken, voor het vertellen van verhalen op allerlei manieren’.
De toekomst van Paleis Het Loo. Welke uitdagingen zijn er?
‘Grosso modo zijn er drie uitdagingen. De eerste is de identiteit van het museum verder neerzetten en vormgeven, de identiteit van het gehele Paleis Het Loo. De tweede, ik zei het net al, is ervoor zorgen dat we de kunst en het erfgoed op verschillende manieren blijven ontsluiten. De derde is de commerciële kant, dat we alle investeringen op de een of andere manier terugzien, bijvoorbeeld in de bezoekersaantallen, waarderingen of duurzaamheid. Hierbij hoort ook de benadering van de doelgroepen, hoe zorgvuldig we daarin zijn’.
En wat is de invulling van de containerbegrippen inclusie en diversiteit?
‘Dat zijn in mijn ogen absoluut géén containerbegrippen. Uit inclusiviteit ontstaat diversiteit, en in dat samenspel ontstaat de waarde ervan. Ik heb van jongs af aan ervaren dat die waarde je verder brengt. Als je inclusiviteit in je hebt, dan ontstaat ook ruimte voor diversiteit. Het zijn allesbehalve containerbegrippen’.
Heb je een favoriete plek?
‘Niet zozeer één plek. Als ik het terrein oploop, word ik door een soort rust overspoeld. Dan kom je ineens de pauw tegen: een prachtig welkom. Wat bijzonder is, is dat het gevoel van rust mij niet verlaat als ik op de terreinen ben. En in alle ruimtes waar ik ben zet zich dat door’.
Hoe zie jij Paleis Het Loo?
‘Toen ik lid werd van de raad, ging ik op een soort ontdekkingsreis. Ik ben erg lang weggeweest uit Nederland, reisde veel, maar er is altijd iets wat me terughaalt naar Nederland. Paleis Het Loo staat natuurlijk voor een heel belangrijk stuk geschiedenis van het land waar ik geboren ben en staat in een gebied waar ik als kind heel veel kwam. Het is niet alleen de locatie waar geschiedenis plaatsvond, maar ook hoe die tot uiting komt’.
Tot uiting komt?
‘Geschiedenis is voor mij ontzettend belangrijk, want ze ontvouwt zich op allerlei manieren. Je leert ervan, geeft je richting voor de toekomst. De wereld verandert snel, maar er is altijd een grondlaag. En ja, Paleis Het Loo staat bol van geschiedenis, zowel qua bewoners als de omgeving. Maar die toekomst komt wel om de hoek kijken. Waar zit de relevantie van het museum naar de toekomst toe? Voor mij zit dat in de instandhouding van het verleden en er in het heden een vervolg aan geven’.
Je trad midden in de Vernieuwing & Verbouwing aan.
‘Die was inderdaad in volle gang. Daar lag de focus natuurlijk op, hoe zorgen we ervoor dat dit imposante project goed afgerond wordt. Ga er maar aanstaan, een bouwperiode van vijfeneenhalf jaar, met een pandemie, dat was geen sinecure. Het resultaat mag er zijn. Je ziet weleens vernieuwde paleizen die niets meer te maken hebben met de tijd waarin ze gebouwd zijn. Dat is hier prachtig opgelost, door het pand niet aan te tasten in zijn unieke identiteit, en toch een nieuwe laag toe te voegen. Nieuw onder oud’.
Hoe heb jij de eerste maanden na de opening ervaren?
‘Een beetje weemoedig. Kijk, in de bouwperiode was de doelstelling heel duidelijk: dat gebouw moet af, de opening moet georganiseerd worden. Het beleid inclusief het marketingverhaal moet klaarliggen om direct na de opening uit te voeren. Eenmaal open, is er even een gevoel van verlies. De uitdaging is de energie net zo hoog te houden als voor de opening. Dat is natuurlijk niet eenvoudig, want de adrenaline die vloeide is verdwenen, maar nu moeten we waarmaken wat we met elkaar hebben afgesproken, namelijk het ontsluiten van het museum voor een grotere groep bezoekers. Bij iedereen ligt een verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat deze ontwikkeling verdergaat, door bij te dragen aan waar Paleis Het Loo voor staat. In álles’.
Robert Swaak studeerde accountancy en bedrijfseconomie in Rotterdam. Hij was lange tijd werkzaam bij PriceWaterhouseCoopers (nu PwC), waar hij diverse functies vervulde en in 1998 partner werd. In 2020 maakte hij de overstap naar het bankwezen. De CEO van ABN Amro trad een jaar later toe tot de Raad van Toezicht van Paleis Het Loo. Op 1 juli 2023 nam hij de voorzittershamer van Gerdi Verbeet over: ‘Dat je in haar schoenen mag staan én in die van Onno Ruding én op deze plek, dat is heel bijzonder’.
Waarom zei je ja?
‘Ik had er eigenlijk geen rekening mee gehouden, voelde me als lid prima op mijn plek en genoot enorm van de samenwerking en discussies. Dat kwam ook door hoe Gerdi het voorzitterschap invulde. Zij is een voorzitter van wie je elke keer iets leert. Toen ze mij vroeg mee te denken over het profiel van haar opvolger, stelde ze al snel de vraag: ‘‘Wat zou je ervan denken om het zelf te doen?’’. Mijn antwoord was dat het niet zo relevant is wat ík ervan vind, maar wat de andere leden ervan vinden. Dat heeft ze onderzocht, de raad stemde unaniem in. Dan is het een hele korte afweging’.
Wat voor voorzitter ben je?
‘[Lacht] Ook dát kun je beter aan anderen vragen. Als ik het aan anderen vraag, dan is het antwoord: verbindend. Ik voel mij als voorzitter extra verantwoordelijk voor de verbinding tussen de toezichthouders met de directie, medewerkers en vrijwilligers. Ook met andere belanghebbenden, stakeholders, bezoekers, het koninklijk huis, de maatschappij in z’n algemeenheid, het is belangrijk om daar gevoel bij te houden. Dus ja, ik ben een verbindende voorzitter. En ik ben er altijd voor de directie, 24/7. Als er behoefte is aan contact, dan is er contact’.
Waar begint een beginnende voorzitter mee?
‘Echt begrijpen wie de stakeholders zijn van de organisatie. Wie zijn dat, welke groepen zijn er, heb je die wel helder in het vizier. Dat doe je door gesprekken te voeren, bijvoorbeeld met de opzichter van het Koninklijk Domein. Wat daar allemaal bij komt kijken, daar had ik niet bij stilgestaan. En ik verdiep mij altijd in de ontstaansgeschiedenis van de organisatie waar ik voorzitter ben, ook waar ik werk trouwens. Een advies van mijn vader: begrijp en weet waar de organisatie vandaan komt, anders kun je nooit effectief zijn. Ik geloof daar heilig in’.
Wat zijn de do’s and dont’s?
‘Voor mij zijn de belangrijkste spelregels: de raad is de raad, de directie is de directie. De raad moet niet op de stoel van de directie zitten. Ik houd van een raad waarin de meningen verschillen, dat maakt de raad goed, nadat ze zijn gedeeld en besproken, nemen de toezichthouders een collectief standpunt in. Mijn verantwoordelijkheid is ook erop toe te zien dat we binnen de raad voldoende expertise hebben om te kunnen doen wat we willen doen’.